Bài mở đầu

BÀI MỞ ĐẦU  PHẦN ĐỊA LÍ 

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC (Yêu cầu cần đạt)

Sau khi hoàn thành bài học này, học sinh sẽ đạt được các mục tiêu sau:

• Hiểu được tầm quan trọng của việc nắm vững các khái niệm cơ bản, các kĩ năng địa lí trong học tập và trong đời sống sinh hoạt.
• Hiểu được ý nghĩa và sự lí thú của việc học tập môn Địa lí.
• Nêu được vai trò thực tiễn của Địa lí trong cuộc sống.
• Nuôi dưỡng lòng yêu thích môn học, chủ động tìm hiểu các sự vật, hiện tượng địa lí xung quanh.

Lời dẫn bài học: Ở bậc Tiểu học, học sinh đã bước đầu được làm quen với một số kiến thức địa lí đơn giản. Từ lớp 6, các kiến thức địa lí sẽ ngày càng trở nên phong phú, đa dạng hơn, gắn liền với thiên nhiên và đời sống con người ở các khu vực, các vùng khác nhau trên Trái Đất.

II. NỘI DUNG CHI TIẾT CỦA BÀI HỌC

1. Những khái niệm cơ bản và kĩ năng chủ yếu của môn Địa lí

Để có thể học tập tốt môn Địa lí, học sinh bắt buộc phải nắm vững các khái niệm nền tảng và các kĩ năng chủ yếu của môn học này.

a. Các khái niệm địa lí cơ bản:

• Trong chương trình lớp 6, học sinh sẽ được tìm hiểu một số khái niệm địa lí cơ bản liên quan đến Trái Đất, các thành phần tự nhiên của Trái Đất (bao gồm: địa hình, khí hậu, nước, đất, sinh vật) cùng với mối quan hệ tương tác giữa con người và thiên nhiên.
• Ý nghĩa: Việc thấu hiểu và nắm vững các khái niệm cơ bản này sẽ trang bị cho học sinh khả năng giải thích một cách khoa học và có cách ứng xử, hành động phù hợp khi gặp các hiện tượng thiên nhiên diễn ra trong cuộc sống thường nhật.

b. Hệ thống tư liệu và các kĩ năng địa lí chủ yếu:

• Môn Địa lí sở hữu một hệ thống tư liệu vô cùng đa dạng, đóng vai trò là những công cụ hữu ích giúp học sinh khai thác, phân tích để thấu hiểu về các sự vật, hiện tượng địa lí mà nhiều khi chúng ta không có điều kiện quan sát trực tiếp. Các công cụ này gồm có:
  • Các nguồn thông tin, bản đồ.
  • Bảng số liệu, biểu đồ.
  • Các sơ đồ, hình ảnh trực quan.
• Thông qua hệ thống tư liệu này, học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn được rèn luyện các kĩ năng địa lí cốt lõi như: sử dụng bản đồ, sơ đồ, phân tích hình ảnh, đọc bảng số liệu, biểu đồ....
  • Một số công cụ trực quan được giới thiệu trực tiếp trong bài:Hình 1: Lát cắt mô tả cấu tạo bên trong của Trái Đất (gồm 3 lớp: Vỏ Trái Đất, Man-ti, Nhân).
  • Hình 2: Biểu đồ cột thể hiện sự phát triển số dân trên thế giới qua các năm (từ năm 1804 đến năm 2018).
  • Hình 3: Bản đồ hành chính mô tả hệ thống biển và đại dương trên thế giới.
• Ứng dụng công nghệ và Internet: Internet là một công cụ hỗ trợ học tập vô cùng đắc lực, cung cấp một kho dữ liệu khổng lồ chứa đựng cả hình ảnh, video và các kiến thức phong phú để học sinh chủ động tìm tòi về mọi nơi trên thế giới cũng như mọi vấn đề quan tâm.
• Học tập thực địa: Nhiều bài học và câu hỏi được thiết kế đặc biệt dưới dạng hoạt động thực địa nhằm gắn kết chặt chẽ lý thuyết đã học với thực tế. Phương pháp này tạo điều kiện cho học sinh được trải nghiệm thực tế và bước đầu làm quen với công việc nghiên cứu khoa học địa lí.

c. Câu hỏi thảo luận cuối mục 1:

1. Đọc thông tin trong mục 1 và quan sát hình 1, 2, 3, hãy cho biết một số kĩ năng được rèn luyện khi học môn Địa lí.
2. Việc nắm các khái niệm cơ bản và kĩ năng chủ yếu của môn Địa lí có ý nghĩa gì trong học tập và đời sống?

2. Môn Địa lí và những điều lí thú

• Học sinh cần phải xây dựng và duy trì được niềm cảm hứng, hứng thú trong học tập thì mới có thể học tốt và đạt hiệu quả cao với môn Địa lí.
• Thế giới tự nhiên và cuộc sống con người trên Trái Đất chứa đựng vô vàn điều kỳ diệu và lí thú. Bài học đưa ra các ví dụ điển hình bao gồm:
  • Ngôi nhà bằng băng của người E-xki-mô: Được xây dựng hoàn toàn bằng băng nhằm giúp con người chống lại cái lạnh giá cực hạn ở vùng cực.
  • Hang Sơn Đoòng tại Việt Nam: Được công nhận là một trong những hang động đá vôi có quy mô lớn nhất trên thế giới.
  • Hoang mạc Xa-ha-ra ở châu Phi: Là hoang mạc lớn nhất thế giới với diện tích khổng lồ vượt hơn 9 triệu $km^2$.
  • Biển Chết ở khu vực Tây Nam Á: Nơi có độ muối đặc biệt cao đến mức không một loài cá nào có thể sinh tồn, đồng thời giúp cơ thể con người có thể tự nổi lên mặt nước một cách tự nhiên.
• Bên cạnh các địa danh, việc khám phá mối quan hệ tương hỗ giữa các sự vật, hiện tượng địa lí cũng mang lại sự lí thú lớn cho người học, chẳng hạn như:
  • Mối liên hệ giữa các chuyển động của Trái Đất với hiện tượng ngày – đêm luân phiên và hiện tượng mùa.
  • Mối quan hệ chặt chẽ giữa khí áp và sự hình thành gió...

b. Câu hỏi thảo luận cuối mục 2:

1. Em hãy nêu những điều lí thú được thể hiện qua các hình ảnh bên (Hình 4, 5, 6, 7).
2. Hãy kể thêm một số điều lí thú mà em biết về tự nhiên và con người trên Trái Đất.

3. Địa lí và cuộc sống

• Việc gắn kết chặt chẽ kiến thức học tập với thực tiễn đời sống là chìa khóa giúp học sinh đạt được kết quả học tập tốt hơn.
• Môn Địa lí lớp 6 giúp học sinh có những hiểu biết khoa học về các hiện tượng tự nhiên xung quanh, từ đó nhận thức rõ nét về mối quan hệ mật thiết giữa con người và thiên nhiên.
• Ứng dụng thực tiễn: Học sinh có thể vận dụng những hiểu biết địa lí này để chủ động giải quyết các vấn đề phát sinh trong cuộc sống hàng ngày.
  • Ví dụ thực tế: Khi học sinh hiểu rõ về quy luật các mùa trên Trái Đất và nguyên nhân hình thành hiện tượng này, các em sẽ tự giải thích được chu kỳ mùa ở nơi mình đang sinh sống diễn ra như thế nào, tác động ra sao đến các hoạt động sinh hoạt thường nhật lẫn sản xuất nông - lâm nghiệp. Từ việc thấu hiểu quy luật mùa đó, học sinh sẽ có những cách ứng xử khoa học, phù hợp để dễ dàng thích nghi với nhịp điệu thời tiết của địa phương.

b. Câu hỏi thảo luận cuối mục 3:

• Hãy nêu một số ví dụ để thấy được vai trò của môn Địa lí đối với cuộc sống.

III. CÂU HỎI LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG (CUỐI BÀI)

1. Quan sát hình 1, 2, 3, cho biết những nội dung được thể hiện qua các hình đó.
2. Sưu tầm một số câu ca dao, tục ngữ nói về mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người.